Bijna elke groep die ik begeleid, heeft er minstens één: iemand die bij de eerste klimtoren naar boven kijkt en zegt “ik weet het niet”. Hoogtevrees is normaal, het is menselijk, en het is absoluut geen reden om aan de kant te blijven staan. Als instructeur zie ik elke dag hoe mensen zichzelf verrassen. Maar daarvoor moet je wel begrijpen wat er in je lichaam en hoofd gebeurt zodra de grond verder weg komt.
Wat hoogtevrees eigenlijk is
Hoogtevrees is geen teken van zwakte. Het is een oeroud beschermingsmechanisme dat je brein activeert zodra het een val als mogelijk gevaar inschat. Je hartslag stijgt, je spieren spannen aan, je ademhaling versnelt. Dit is de klassieke vecht-of-vluchtreactie, en die reageert op hoogte net zo sterk als op een luid geluid of een plotselinge beweging.
Interessant is dat hoogtevrees niet hetzelfde is als acrofobie in klinische zin. Acrofobie wordt op Wikipedia uitgebreid beschreven als een specifieke fobie die het dagelijks functioneren belemmert. Wat de meeste mensen op een klimparcours ervaren, is een mildere variant: een gezonde spanning die je met de juiste begeleiding stap voor stap kunt omzetten in vertrouwen.
Het is dus goed nieuws. Die spanning die je voelt onderaan de toren? Dat is je lichaam dat klaarstaat. Jij bepaalt wat je ermee doet.
Herken de signalen vroeg
Als instructeur let ik al bij de briefing op wie er gespannen is. Niet om mensen te labelen, maar om ze op het juiste moment de juiste ondersteuning te geven. Signalen die ik vroeg herken:
- Stille deelnemers die tijdens de uitleg niet naar boven kijken
- Mensen die vragen stellen over de beveiliging, maar het antwoord nauwelijks horen
- Deelnemers die iets te enthousiast doen alsof ze nergens last van hebben
Herken je jezelf? Goed. Benoem het gewoon. Zeg het tegen je begeleider. Dat is de eerste stap, en het is een grote.
De juiste ademhaling als anker
Zodra je aan het klimmen bent en je lichaam in de vecht-of-vluchtmodus schiet, helpt ademhaling je terug naar controle. Niet als trucje, maar als concreet gereedschap.
Doe dit:
- Stop met klimmen. Zet je voeten stevig op de plank of tak onder je.
- Adem vier tellen in door je neus.
- Houd twee tellen vast.
- Adem zes tellen uit door je mond.
- Herhaal dit twee keer.
Je hartslag daalt. Je spieren ontspannen iets. Je kunt weer helder nadenken. Pas daarna beslis je of je verder klimt. Nooit in paniek een beslissing nemen — dat is de regel op dit parcours.
Materiaal en veiligheid: hier is geen ruimte voor twijfel
Voordat je ook maar één tree omhoog gaat, controleer je je materiaal. Dit is geen optie, dit is de volgorde:
- Gordel aan, sluit alle gespnen, trek ze strak.
- Karabiner in de veiligheidsrail — klik hem vast en controleer of hij vergrendeld is.
- Vraag je buddy om een dubbelcheck op de ruggesp.
- Meld je gereed bij de instructeur voor je vertrekt.
Bij hoogtevrees is materiaalcontrole extra belangrijk. Niet omdat het gevaarlijker is, maar omdat je brein bij spanning sneller twijfelt. Een goed gecontroleerde gordel geeft je een feitelijk en voelbaar argument om die twijfel te weerleggen: je bent beveiligd. Punt.
Sla nooit een stap over. Vraag altijd om een check als je onzeker bent. Dat is geen zwakte — dat is professioneel gedrag.
Groepsdynamiek: hoe de groep hoogtevrees beïnvloedt
Groepen werken aanstekelijk. Positief én negatief. Als één persoon luid aangeeft dat hij of zij doodsbang is, voelen anderen zich sneller gelegitimeerd om ook af te haken. Andersom: als iemand rustig en geconcentreerd klimt, trekt dat anderen mee omhoog.
Als instructeur stuur ik bewust op die dynamiek. Ik zet mensen die wat meer zelfvertrouwen hebben niet vooraan om te imponeren — dat werkt averechts. Ik kies eerder voor iemand die rustig en methodisch werkt. Iemand die laat zien dat het normaal is om even te pauzeren, adem te halen, en dan verder te gaan.
Wat jij kunt doen als groepslid:
- Moedig aan zonder druk te zetten (“je doet het goed” werkt beter dan “kom op, dat is toch niks”)
- Wacht geduldig als iemand even stopt
- Deel je eigen twijfels — dat normaliseert de ervaring voor de hele groep
Aanpassen aan niveau en omstandigheden
Niet elk parcours is voor iedereen op elk moment geschikt. Dat klinkt logisch, maar in de praktijk zie ik regelmatig dat mensen zichzelf overvragen omdat ze de verwachtingen van anderen niet willen teleurstellen. Dat is precies het moment waarop ik als instructeur bijstuur.
We hebben parcoursen op verschillende niveaus. Bij hoogtevrees beginnen we altijd laag. Echt laag. Soms betekent dat: één meter boven de grond, op een balkelement, gewoon wennen aan het gevoel van bewegen terwijl je voeten niet op de grond staan.
Ook het weer speelt mee. Op natte dagen zijn planken gladder en vraagt klimmen meer krachtsbeheersing. Bij wind voelt hoogte anders aan — beweging in de bomen versterkt het gevoel van instabiliteit. Op zulke dagen passen we het programma aan. Dat is geen concessie, dat is goed instructeurschap.
Wat je altijd kunt doen, ongeacht het weer of je niveau:
- Vertel je instructeur eerlijk hoe je je voelt
- Accepteer een aangepast traject — het is geen stap terug, het is een slimme route vooruit
- Vier kleine overwinningen: één element verder dan gisteren is een succes
Tot slot
Hoogtevrees is geen obstakel dat je uit de weg ruimt. Het is iets dat je leert kennen, begrijpen en stap voor stap omzetten in actie. Op het parcours van Outdoorpark Hoornse Vaart werken we elke dag met mensen die bij aankomst twijfelen en bij vertrek trots zijn. Niet omdat ze de hoogste toren hebben bereikt, maar omdat ze verder zijn gegaan dan ze zichzelf hadden toegestaan te verwachten.
Dat gevoel, dát is waarom we dit doen.